अर्थासहित हनुमानाची १२ नावे

हनुमानाची १२ नावे ही द्वादश नाम स्तोत्रातील पवित्र उपाधींचा एक संच आहे, ज्यातील प्रत्येक नाव हनुमानाच्या एका वेगळ्या गुणाचे वर्णन करते. हनुमान हा एक शक्तिशाली वानरदेव आहे, हे मुलांना माहीत आहे. वाऱ्याचा पुत्र 'वायुपुत्र' पासून ते रावणाचा गर्व चिरडून टाकणारा 'दशग्रीव दर्पह' पर्यंत, या प्राचीन स्तोत्रातील प्रत्येक नाव रामायणातील एक कथा सांगते, एक नैतिक सद्गुण शिकवते आणि हनुमान चालिसेतील एका श्लोकाशी जोडलेले आहे, जी अगदी तीन वर्षांची लहान मुलेही रोजच्या सरावाने शिकू शकतात.

या मार्गदर्शिकेत हनुमानाची १२ नावे कोणती आहेत, द्वादश नाम स्तोत्रम कुठून आले आहे आणि प्रत्येक नावाचा अर्थ मुलांना समजेल अशा भाषेत स्पष्ट केला आहे.

यात प्रत्येक नावाला त्यामागील रामायणाच्या कथेसोबत जोडले आहे, या नावांचा जप करण्याचे फायदे सांगितले आहेत, मुलांना ते शिकण्यासाठी वयानुसार योग्य मार्गदर्शन दिले आहे, जप करण्याची सर्वोत्तम वेळ सांगितली आहे, आणि तुमचे मूल कदाचित आधीपासूनच म्हणत असलेल्या हनुमान चालिसेशी ही १२ नावे कशी जोडली जातात हे दाखवले आहे.

हनुमानाची १२ नावे कोणती आहेत?

हनुमानाची १२ नावे ही पवित्र उपाधींचा एक समूह आहे, ज्याला एकत्रितपणे द्वादश नाम म्हटले जाते, ज्याचा संस्कृतमध्ये अर्थ 'बारा नावे' असा होतो. प्रत्येक नाव रामायण आणि रामचरितमानसात सांगितलेल्या हनुमानाच्या जीवनातील एक विशिष्ट गुण, नातेसंबंध किंवा शौर्यकृत्याचे वर्णन करते.

हनुमानाची ही १२ नावे एका विशिष्ट क्रमाने आहेत. पहिल्या तीन नावांवरून हनुमानाचा जन्म आणि कुटुंब ओळखता येते.

मधली नावे त्याचे आंतरिक गुण आणि युती दर्शवतात. शेवटची नावे रामायणातील त्याच्या सर्वात प्रसिद्ध पराक्रमांचे वर्णन करतात. जेव्हा एखादे मूल ही यादी वरपासून खालपर्यंत वाचते, तेव्हा ही नावे हनुमानाच्या जन्मापासून ते रणांगणापर्यंतच्या संपूर्ण जीवनाचा मागोवा घेतात.

या नावांचा समावेश असलेल्या संपूर्ण स्तोत्राला हिंदू धर्मग्रंथात एक विशिष्ट नाव आणि विशिष्ट उगम आहे.

द्वादशा नाम स्तोत्रम् म्हणजे काय?

द्वादश नाम स्तोत्रम् हे १२ श्लोकांचे एक छोटे भक्तिगीत आहे, ज्यात प्रत्येक श्लोकात हनुमानाच्या एका पवित्र नावाने त्याची स्तुती केली आहे. हे संस्कृतमध्ये रचले गेले असून, परंपरेनुसार रामचरितमानस परंपरेसोबत येणाऱ्या व्यापक हनुमान-स्तोत्र साहित्याचा भाग मानले जाते (स्रोत: तुलसीदास, रामचरितमानस, गीता प्रेस आवृत्ती). 'द्वादश' या शब्दाचा अर्थ बारा, 'नाम' म्हणजे नाव आणि 'स्तोत्रम्' म्हणजे स्तुतीपर स्तोत्र.

पठणाची पद्धत सोपी असून मुले ती पटकन शिकू शकतात: प्रत्येक नावाच्या आधी 'ओम' आणि नंतर 'नमः' लावून अभिवादन तयार होते. उदाहरणार्थ, पहिला श्लोक आहे "ओम हनुमते नमः" ("मी हनुमानाला वंदन करतो") आणि नववा श्लोक आहे "ओम उदधिक्रमानाय नमः" ("ज्याने समुद्र पार केला त्याला मी वंदन करतो").

आयोवा विद्यापीठाचे प्राध्यापक फिलिप लुटगेंडॉर्फ, लेखकहनुमानाची कथा: एका दैवी वानराचे संदेशअसे नमूद केले आहे की, द्वादश नामासारखी संक्षिप्त हनुमान स्तोत्रे ऐतिहासिकदृष्ट्या मुलांना आणि नवीन साधकांना शिकवली जात असत, कारण त्यांच्या संक्षिप्ततेमुळे आणि लयबद्ध रचनेमुळे ती लक्षात ठेवण्यास आणि दररोज म्हणण्यास सोपी होती.

हे स्तोत्र पारंपरिकरित्या झोपण्यापूर्वी, जागे झाल्यावर किंवा प्रवासाला निघण्यापूर्वी म्हटले जाते. हिंदू कुटुंबे मंगळवार आणि शनिवार या दिवशीही द्वादश नामाचे पठण करतात, कारण हे आठवड्याचे दोन दिवस हनुमान पूजेशी सर्वात जवळून संबंधित आहेत. प्रत्येक श्लोक एकाच ओळीचा असल्यामुळे, संपूर्ण स्तोत्र म्हणायला दोन मिनिटांपेक्षा कमी वेळ लागतो, ज्यामुळे ते उपलब्ध असलेल्या सर्वात लहान हनुमान प्रार्थनांपैकी एक ठरते आणि हनुमान चालिसेचा एक स्वाभाविक साथीदार बनते.

स्तोत्रातील प्रत्येक १२ नावांचा अर्थ हनुमानाच्या पौराणिक कथा, त्याचे नातेसंबंध आणि त्याच्या भक्तीपूर्ण कार्यांमध्ये रुजलेला आहे.

हनुमानाच्या प्रत्येक नावाचा अर्थ काय आहे?

द्वादश नाम स्तोत्रामध्ये ज्या क्रमाने हनुमानाची १२ नावे येतात, त्या क्रमानुसार त्यांचे अर्थ खाली एकेक करून स्पष्ट केले आहेत.

हनुमान — ज्याच्या जबड्यावर प्रहार झाला

हनुमान म्हणजे "तुटलेला जबडा असलेला". हे नाव संस्कृतमधील 'हनु' (जबडा) आणि 'मन' (विकृत) या शब्दांवरून आले आहे. बाळ असताना, हनुमान उगवत्या सूर्याला पिकलेले फळ समजून त्याच्या दिशेने उडाला. देवांचा राजा इंद्राने सूर्याचे रक्षण करण्यासाठी त्याच्यावर वज्रप्रहार केला आणि त्या प्रहाराने त्या बाळाचा जबडा मोडला. या दुखापतीनंतरही, देवांनी हनुमानाला बदल्यात विलक्षण वरदान दिले, ज्यात स्वतः वज्राइतकेच शक्तिशाली शरीर मिळणे समाविष्ट होते. हनुमान हे नाव मुलांना शिकवते की संकटे ही शक्तीचा स्रोत बनू शकतात.

अंजनीसुत — अंजनाचा मुलगा

अंजनीसुत म्हणजे "अंजनेचा पुत्र". अंजना ही एक देवता होती, जिने पृथ्वीवर जन्म घेतला आणि एका दिव्य बालकाच्या प्राप्तीसाठी अनेक वर्षे भक्तिपूर्ण प्रार्थना केली. हे नाव त्या मातेच्या सन्मानार्थ ठेवले आहे, जिच्या श्रद्धेने आणि संयमाने हनुमानाला या जगात आणले. मुलांसाठी, अंजनीसुत ही एक आठवण आहे की प्रत्येक व्यक्तीमध्ये त्याला वाढवणाऱ्या पालकांचे प्रेम आणि प्रयत्न सामावलेले असतात.

वायुपुत्र - पवन देवाचा पुत्र

वायुपुत्र म्हणजे "वायु, पवनदेवाचा पुत्र." वायूने अंजनाला दैवी ऊर्जा दिली आणि हनुमानाचा जन्म वाऱ्याच्या गुणांसह झाला: वेग, हलकेपणा आणि पृथ्वीवरील कोणत्याही ठिकाणी पोहोचण्याची क्षमता. वाल्मीकि रामायणात हनुमानाचे वर्णन असे केले आहे की, लंकेकडे जाताना तो "आपले वडील वायूच्या वेगाने" प्रवास करत होता (स्रोत: वाल्मीकि रामायण, बडोदा समीक्षात्मक आवृत्ती). जी मुले वायुपुत्र हे नाव शिकतात, त्यांना हे कळते की हनुमानाचा विलक्षण वेग ही त्याच्या दैवी पित्याकडून मिळालेली देणगी आहे.

महाबल — पराक्रमी

महाबल म्हणजे "अफाट शक्ती असलेला". हे नाव हनुमानाच्या शारीरिक शक्तीला सूचित करते, जी वानरांमध्ये अतुलनीय होती आणि देवांनाही तिची भीती वाटत असे. जेव्हा मुलांना हे समजावून सांगायचे असते की हनुमान रामायणातील सर्वात शक्तिशाली योद्धा होता, तेव्हा पालक आणि शिक्षक महाबल हे नाव वापरतात. या नावामागील सद्गुण हा आहे की, खऱ्या शक्तीचा वापर कधीही स्वार्थी हेतूंसाठी केला जात नाही.

रामेष्ट — प्रभू रामाचे प्रिय

रमेष्ट म्हणजे "प्रभू रामाचा सर्वात प्रिय व्यक्ती." द्वादश नामातील सर्व नावांपैकी, हे नाव हनुमानाची सर्वात गहन ओळख दर्शवते: रामाप्रती असलेली त्याची संपूर्ण भक्ती. हनुमानाने सत्ता, कीर्ती किंवा बक्षिसाची इच्छा केली नाही. त्याने पूर्ण निष्ठेने रामाची सेवा केली आणि त्यामुळेच रामाचे त्याच्यावर प्रेम होते. जे मुले हे नाव ऐकतात, त्यांना हे शिकायला मिळते की निष्ठा आणि निःस्वार्थ प्रेम हेच असे गुण आहेत जे एखाद्या व्यक्तीला खऱ्या अर्थाने मौल्यवान बनवतात.

फाल्गुन सखा - अर्जुनाचा मित्र

फाल्गुन सखा म्हणजे "अर्जुनाचा (ज्याला फाल्गुन असेही म्हणतात) मित्र". हे नाव हनुमानाला महाभारताशी जोडते, जिथे तो कुरुक्षेत्राच्या महायुद्धादरम्यान अर्जुनाच्या रथाच्या ध्वजावर दिसतो. हे नाव मुलांना शिकवते की हनुमानाचे अस्तित्व भारताच्या दोन्ही महान महाकाव्यांमध्ये आहे आणि खरी मैत्री म्हणजे इतरांच्या सर्वात कठीण क्षणी त्यांच्या पाठीशी उभे राहणे.

पिंगक्षा — लालसर-तपकिरी डोळ्यांची

पिंगक्षा म्हणजे "तांबूस-तपकिरी डोळ्यांची व्यक्ती." हे नाव हनुमानाच्या रूपाचे वर्णन करते: दैवी अग्नीने चमकणारे आणि अविचल सतर्कतेने युक्त असलेले डोळे. हिंदू प्रतिमाशास्त्रात, हनुमानाचे डोळे अनेकदा उग्र पण दयाळू असे चित्रित केले जातात; ते धोका येण्यापूर्वीच पाहतात आणि अन्याय पसरण्यापूर्वीच ओळखतात. मुलांसाठी, पिंगक्षा जागरूकता आणि जगाकडे बारकाईने लक्ष देण्याच्या क्षमतेचे प्रतीक आहे.

अमित विक्रम — अथांग धैर्याचा धनी

अमित विक्रम म्हणजे "ज्याच्या शौर्याला सीमा नाही." "अमित" म्हणजे अमर्याद आणि "विक्रम" म्हणजे धैर्य किंवा शौर्यपूर्ण झेप. हे नाव हनुमानाच्या कोणत्याही आव्हानाला न डगमगता सामोरे जाण्याच्या तयारीचे प्रतीक आहे, मग ते समुद्रावरून उडी मारणे असो, एकट्याने शत्रूच्या राज्यात प्रवेश करणे असो किंवा मरणासन्न योद्ध्याला वाचवण्यासाठी रात्रभर उडणे असो. जी मुले हे नाव शिकतात, त्यांना हे कळते की धैर्य म्हणजे भीती नसणे नव्हे, तर भीती असूनही कृती करण्याचा निर्णय घेणे होय.

उदधिक्रमण — ज्याने समुद्र ओलांडला

उदधिक्रमण म्हणजे "समुद्र ओलांडून उडी मारणारा". रावणाने अपहरण केलेल्या सीतेला शोधण्यासाठी हनुमानाने भारताच्या दक्षिण किनारपट्टी आणि लंका बेट यांच्यामधील प्रसिद्ध समुद्रप्रवास केला, ज्याची नोंद या नावातून होते. रामायणात या उडीचे वर्णन संपूर्ण युद्धातील सर्वात धाडसी कृत्य असे केले आहे. मुलांसाठी, हे नाव शिकवते की जेव्हा दृढनिश्चय आणि भक्ती एकत्र येतात, तेव्हा अशक्य वाटणारे अडथळेही पार करता येतात.

सीता शोक विनाशन — ज्याने सीतेचे दुःख संपवले

सीता शोक विनाशन म्हणजे "सीतेचे दुःख नष्ट करणारा". समुद्र पार करून हनुमानाला सीता अशोक वाटिकेच्या बागेत कैदेत आढळली. तिची सुटका कधीच होणार नाही, असे वाटून ती पूर्णपणे निराश झाली होती. हनुमानाने तिला प्रभू रामाची अंगठी दाखवली, आपण रामाचे दूत असल्याचे सिद्ध केले आणि राम येत असल्याचे सांगितले. त्याच क्षणी सीतेची निराशा आशेमध्ये बदलली. जी मुले हे नाव शिकतात, त्यांना हे कळते की योग्य वेळी बोललेले योग्य शब्द एखाद्या व्यक्तीला खोल दुःखातून बाहेर काढू शकतात.

लक्ष्मण प्रणदाता — ज्याने लक्ष्मणाला जीवन दिले

लक्ष्मण प्रणदाता म्हणजे "लक्ष्मणाला पुनरुज्जीवित करणारा". युद्धादरम्यान, रामाचा भाऊ लक्ष्मण एका प्राणघातक शस्त्राने घायाळ झाला आणि रणांगणावर मरणासन्न अवस्थेत पडला होता. त्यावरचा एकमेव उपाय म्हणजे हिमालयाच्या एका दूरच्या शिखरावर उगवणारी संजीवनी वनस्पती होती.

हनुमान उत्तरेकडे उडून गेला, हजारो वनस्पतींमधून त्याला योग्य वनस्पती ओळखता आली नाही आणि त्याने एक निर्णायक निर्णय घेतला: त्याने संपूर्ण पर्वत मुळासकट उपटून आकाशातून परत आणला. वैद्याला ती वनस्पती सापडली आणि लक्ष्मणाचा जीव वाचला. मुलांसाठी, हे नाव शिकवते की जेव्हा तुमची प्रिय व्यक्ती संकटात असते, तेव्हा तुम्ही मदत करण्यासाठी तुमच्या शक्तीनुसार सर्वकाही करता, अगदी पर्वत वाहून नेण्याची वेळ आली तरीही.

दशग्रीव दर्पहा — ज्याने रावणाचा गर्व चिरडला

दशग्रीव दर्पह म्हणजे "ज्याने दशग्रीवाचा (दहामुखी रावणाचा) अहंकार नष्ट केला." हनुमानाने रावणाला वारंवार नमवले: कोणाच्याही लक्षात न येता लंकेत प्रवेश करून, आपल्या अग्निमय शेपटीने त्याचे सुवर्णनगर जाळून आणि अंतिम युद्धात रामाचा सर्वात शक्तिशाली योद्धा म्हणून सेवा बजावून. हे नाव मुलांना शिकवते की गर्व आणि अहंकार, ते कितीही शक्तिशाली वाटले तरी, नम्रता आणि सत्कर्मासमोर नेहमीच पराभूत होतात.

हनुमानाची ही १२ नावे केवळ एक उपाधी नसून रामायणातील कथेचा एक संक्षिप्त अंश आहे.

प्रत्येक नावाशी रामायणाची कोणती कथा जोडलेली आहे?

हनुमानाच्या १२ नावांपैकी प्रत्येक नावाशी संबंधित असलेल्या रामायणातील कथा, हनुमानाच्या जीवनातील टप्प्यानुसार गटबद्ध करून खालील तक्त्यात सूचीबद्ध केल्या आहेत.

ज्या मुलांना आधीच मुलांसाठी हनुमानाच्या गोष्टी माहित आहे त्यांच्यासाठी, हा तक्ता मुलांना आवडणाऱ्या कथांना द्वादश नामातील औपचारिक संस्कृत नावांसोबत जोडतो. ज्या मुलाला सूर्य गिळण्याच्या साहसाची कथा माहीत आहे, त्याला आता कळते की 'हनुमान' हे नाव स्वतः त्याच कथेतून आले आहे. ज्या मुलाला संजीवनी पर्वतीय बचाव कार्याबद्दल माहीत आहे, त्याला आता कळते की 'लक्ष्मण प्राणदाता' हे नाव त्या भक्तीच्या कार्याचा सन्मान करते.

या नावांमागील कथा केवळ ऐतिहासिक वर्णने नाहीत; तर हिंदू परंपरेनुसार नियमित नामजपामुळे मिळणारे विशिष्ट फायदेही त्यात दडलेले आहेत.

हनुमानाच्या १२ नावांचा जप करण्याचे फायदे काय आहेत?

हनुमानाच्या १२ नावांचा जप करण्याच्या फायद्यांपैकी, हिंदू परंपरेत सर्वात जास्त सांगितले जाणारे तीन फायदे म्हणजे भीतीपासून संरक्षण, वाढलेली आंतरिक शक्ती आणि सुधारलेली एकाग्रता व शिस्त.

भीतीपासून संरक्षण.द्वादश नाम स्तोत्राचा शेवट एका फल-श्रुतीने (फळाच्या घोषणेने) होतो, ज्यात असे म्हटले आहे की, जो व्यक्ती झोपण्यापूर्वी, जागे झाल्यावर आणि प्रवासाला निघण्यापूर्वी या १२ नावांचे पठण करतो, तो "सर्व भीती आणि बंधनांपासून मुक्त होतो." हिंदू कुटुंबांनी ही प्रथा पिढ्यानपिढ्या चालत आली आहे, जेणेकरून मुलांना शाळेच्या पहिल्या दिवसापासून ते रात्री एकटे झोपण्यापर्यंतच्या अनोळखी परिस्थितीत आत्मविश्वास मिळावा.

आंतरिक शक्ती आणि लवचिकता.हनुमानाच्या १२ नावांपैकी प्रत्येक नाव चारित्र्य घडवणाऱ्या एका गुणाचे वर्णन करते: भक्ती (रमेष्ट), धैर्य (अमित विक्रम), करुणा (सीता शोक विनाशन) आणि निःस्वार्थ सेवा (लक्ष्मण प्राणदाता). चिन्मय मिशनचा 'बाला विहार' कार्यक्रम, जो जगभरातील सर्वात मोठ्या हिंदू बालशिक्षण नेटवर्कपैकी एक आहे, आपल्या मूल्य अभ्यासक्रमाचा भाग म्हणून हनुमानाची नावे आणि कथा शिकवतो. कारण, त्यांच्या शिक्षकांच्या मते, जेव्हा मुलांना अमूर्त सूचनांऐवजी कथाकथन आणि पठणाद्वारे नैतिक गुणांची ओळख होते, तेव्हा ते ते अधिक प्रभावीपणे आत्मसात करतात.

एकाग्रता आणि शांतता.द्वादश नामाची लयबद्ध, पुनरावृत्ती होणारी रचना एका संक्षिप्त सजगता व्यायामाप्रमाणे कार्य करते. एका निश्चित क्रमाने १२ ओळींचा जप करण्यासाठी एकाग्रतेची आवश्यकता असते, पण तो अतिरेकी वाटत नाही. जे पालक औषधे किंवा स्क्रीनचा वापर न करता आपल्या मुलाची एकाग्रता वाढवण्याचे मार्ग शोधत आहेत, त्यांच्यासाठी द्वादश नाम हा दोन मिनिटांपेक्षा कमी वेळ घेणारा एक संरचित आणि वेळेनुसार मर्यादित सराव आहे.

हनुमान चालिसेसोबत म्हटल्यास त्याचे फायदे अनेक पटींनी वाढतात: द्वादश नाम हा त्याचा सारांश आहे, तर चालिसेचे ४० श्लोक ही त्याची संपूर्ण अभिव्यक्ती आहे. अनेक हिंदू कुटुंबांमध्ये, मुलाच्या क्षमतेनुसार आधी १२ नावांचा जप केला जातो आणि नंतर चालिसेकडे वळले जाते.

ही नावे शिकणे केवळ प्रौढांपुरते मर्यादित नाही. भारतातील लहान मुले लहान वयातच हनुमानाची नावे म्हणायला सुरुवात करतात.

मुले हनुमानाची १२ नावे शिकू शकतात का?

होयअगदी तीन वर्षांची लहान मुलेही हनुमानाची १२ नावे शिकायला सुरुवात करू शकतात, सुरुवातीला उच्चारांपासून सुरुवात करून जसजशी ती मोठी होतात तसतसे त्यांचे अर्थ समजून घेण्याकडे वाटचाल करू शकतात.

लहान मुलांना संस्कृत नावे शिकवताना पालकांसाठी उच्चार ही सर्वात सामान्य चिंता असते. यासाठी तीन उपयुक्त सूचना मदत करतात:

1. नावांचे शब्दांशांमध्ये विभाजन करा.'उडाधिक्रमण' हे 'उ-दा-धि-करा-मन' असे होते. मुले एका वेळी एक अक्षर शिकतात, आणि मग ती अक्षरे जोडतात.

2. कथेचा उपयोग स्मरणशक्ती वाढवण्यासाठी करा.जेव्हा मुलाला संजीवनी पर्वताची कथा आधीच माहीत असते आणि तो त्या नावाचा संबंध 'पर्वत उचलणाऱ्या' व्यक्तीशी जोडतो, तेव्हा 'लक्ष्मण प्रणदाता' हे नाव लक्षात ठेवणे सोपे जाते.

3. सर्वात लहान चार नावांनी सुरुवात करा.हनुमान, महाबल, पिंगाक्ष आणि वायुपुत्र ही सर्व तीन किंवा त्यापेक्षा कमी अक्षरी नावे आहेत आणि त्यामुळे मुलाला लांबलचक संयुक्त नावे हाताळण्यापूर्वीच सुरुवातीचे यश मिळते.

जी मुले त्यांच्या विकासासाठी सर्वोत्तम वयात हनुमान चालीसा शिकतात, त्यांना अनेकदा असे आढळून येते की यातील बरीच नावे त्यांना चालीसेच्या श्लोकांमधूनच आधीपासून माहीत असतात.

हा सराव दररोज एकाच वेळी केल्यास तो सर्वाधिक प्रभावी ठरतो.

हनुमानाच्या १२ नावांचा जप करण्याची सर्वोत्तम वेळ कोणती आहे?

मंगळवार आणि शनिवारच्या सकाळीहिंदू परंपरेत हनुमान पूजेशी सर्वात जवळून संबंधित असलेले हे दोन दिवस आहेत आणि नामजपासाठी पहाटेची वेळ सर्वात जास्त शिफारस केली जाते.

मंगळवारहा हनुमानाचा प्रमुख दिवस मानला जातो. हिंदू कुटुंबे मुलांच्या शाळेचा दिवस सुरू होण्यापूर्वी घरातील देवघरात दिवा लावतात आणि द्वादशनामासह हनुमानाची प्रार्थना करतात. १२ नावांचा जप करायला दोन मिनिटांपेक्षा कमी वेळ लागतो आणि दात घासणे व नाश्ता करण्याबरोबरच सकाळच्या नित्यक्रमात हे सहजपणे समाविष्ट होते.

शनिवारशनिवार हा हनुमानाशी संबंधित दुसरा दिवस आहे, आणि हनुमान शनीच्या (शनिच्या) अशुभ प्रभावांपासून संरक्षण करतो या श्रद्धेशी तो जोडलेला आहे. शनिवारी हनुमानाची पूजा करणारी कुटुंबे अनेकदा एकत्रितपणे द्वादश नाम आणि त्यानंतर हनुमान चालिसा यांचे पठण करतात.

दररोज पठणमुलांसाठी याचे सर्वात प्रभावी परिणाम मिळतात, कारण सातत्यामुळे सवय लागते. तपस्वे यांनी शिफारस केलेल्या ३-५ मिनिटांच्या मुलांच्या नेतृत्वाखालील साधना पद्धतीत, दैनंदिन सत्राच्या सुरुवातीला द्वादश नामाचा जप केला जातो: मूल १२ नावांचा जप करते (दोन मिनिटांपेक्षा कमी वेळात), त्यानंतर हनुमान चालिसेचे पठण करते (तीन ते पाच मिनिटे), आणि अशाप्रकारे संपूर्ण साधना सात मिनिटांपेक्षा कमी वेळात पूर्ण करते.

झोपण्यापूर्वी आणि प्रवासापूर्वीस्तोत्राच्या फलश्रुतीमध्ये उल्लेखलेल्या या इतर दोन पारंपरिक वेळा आहेत. लहान मुलांसाठी, झोपण्यापूर्वी १२ नावांचे पठण हे खेळातून विश्रांतीकडे जाण्यासाठी एक शांत संक्रमण म्हणून काम करू शकते.

हनुमानाची १२ नावे ही एक स्वतंत्र प्रथा नाही; ती हनुमान चालिसेवर केंद्रित असलेल्या एका दीर्घ भक्ती परंपरेचे सार आहे.

१२ नावांचा हनुमान चालिसेशी काय संबंध आहे?

होयहनुमानाच्या १२ नावांपैकी प्रत्येक नाव एका गुणाचे किंवा कर्माचे द्योतक आहे, ज्याचे हनुमान चालिसेमध्ये तिच्या ४० श्लोकांत अधिक तपशीलवार वर्णन केले आहे. द्वादश नाम हा सारांश आहे; तर चालिसा हे त्याचे संपूर्ण चित्र आहे.

ज्या मुलाने हनुमानाची १२ नावे शिकली आहेत, त्याला धड्यांची शीर्षके आधीच माहित असतात. हनुमान चालीसा जेव्हा मूल चालिसा म्हणायला सुरुवात करते, तेव्हा प्रत्येक श्लोकामुळे मुलाला आधीच माहीत असलेले एक नाव आठवते.

नावे ही सूची आहेत; चालीसा हे पुस्तक आहे. प्राध्यापक लुटगेंडॉर्फ असे निरीक्षण नोंदवतात की, ही स्तरित रचना, जिथे संक्षिप्त पठण साधकाला दीर्घ पठणासाठी तयार करते, हे सर्व परंपरांमधील हिंदू भक्ती शिक्षणशास्त्राचे वैशिष्ट्य आहे.

जी मुले हनुमान कोण आहे हे नुकतेच शिकायला सुरुवात करत आहेत, त्यांच्यासाठी संपूर्ण ४० श्लोकांच्या चालिसेपेक्षा ही १२ नावे एक जलद सुरुवात ठरतात. पालक नावांनी सुरुवात करू शकतात, त्यामागील कथा सांगू शकतात आणि मग त्याच कथा काव्यमय रूपात पुन्हा सांगणारे चालिसेचे श्लोक सादर करू शकतात.

जर हनुमानाच्या १२ नावांनी तुमच्या मुलाची उत्सुकता जागृत केली असेल, मुलांसाठी जादुई हनुमान चालीसा तपस्वे यांनी ३ ते १२ वयोगटातील मुलांसाठी तयार केलेल्या आकर्षक चित्रांच्या माध्यमातून प्रत्येक नावाला जिवंत केले आहे. प्रत्येक चालिसा श्लोकासोबत वयोगटानुसार योग्य अशी चित्रे दिली आहेत, जी उदाधिक्रमण आणि लक्ष्मण प्राणदाता यांसारख्या नावामागील कथा सांगतात. यामुळे तुमचे मूल, दररोज सकाळी म्हणत असलेल्या प्रार्थनेतच समुद्र ओलांडणे आणि संजीवनी पर्वत पाहू शकते. नऊ भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध असलेले हे पुस्तक, या प्राचीन नावांना एका दैनंदिन आचरणात रूपांतरित करते, जे तुमचे कुटुंब एकत्र करू शकते.